معرفی میرزا نادر هرسینی شاعر و عارف بلند مرتبه و کوتاه آوازه

بیستون نیوز :

از عارفان بلند مرتبه ولی کوتاه آوازه در میان اهل زمان و از اولیاء جبال میرزا نادر هرسینی است. که به اجمال زندگی و خطوط اصلی مکتب او را معرفی می کنیم.

سرويس فرهنگي بيستون،از عارفان بلند مرتبه ولی کوتاه آوازه در میان اهل زمان و از اولیاء جبال میرزا نادر هرسینی است. که به اجمال زندگی و خطوط اصلی مکتب او را معرفی می کنیم   .

میرزا نادر فرزند مرحوم رستم «۱» به  سال ۱۵-۱۲۱۰ ه.ش برابر با ۶- ۱۲۵۱ ه.ق در هرسین دیده به جهان گشود .پدرش از خیرین زمان بود و مسجد شمسی در هرسین  از حسنات الباقیات اوست «۲»

میرزا نادر در سنین جوانی ازدواج کرد، لکن از متعلقه خود خاطری ناشاد داشت «۳» و در اشعارش به این موضوع اشاره دارد   :

 

شد نصیبم یک زنی  کز آدمیت دور بود

دائم ازخلق بدش طبعم ز وی رنجور بود

 

منابع مختلف تصریح دارند که مرحوم میرزا نادر هرسینی بدون اعقاب می زیسته است «۵». میرزا نادر پیشه “آمیرزایی” داشت و در مکتب خانه اش  جمعی کثیر را تربیت کرد از جمله “شیر علی ناصری” که از مکتب خانه داران شهریار تهران بود و “جان محمد افضلی” که از فضلإ و علمای عصر خود بود و “توکل حامد” که از شاعران زبردست و اولین رئیس  فرهنگ هرسین بود و سروده ای که بر سنگ مزار میرزا نادر حک شده اثر طبع اوست«۶».

 

* * *

 

میرزا نادر با ادبیات پارسی انسی داشت استقبال از اشعار حافظ و باز سرایی  داستانی از نظامی گنجه ای به کردی مؤید انس او با ادبیات پارسیند .مختصر اشعار شیرینی که از میرزا نادر به جای مانده به زبان پارسی و کردی (لکی) با تخلص فقیر است   .

نمونه هایی از اشعار پارسی میرزا نادر   :

زاهد ز غم زمانه محزون و فگار            ما از غم یاریم چنین زار و نزار

شک نیست که هردو را کشد آخر کار       او را غم روزگار و ما را غم یار

*

تو را با ما سر جنگ است، میدانم که میدانی

ز سودای منت ننگ است، میدانم که میدانی

تغیر ها کنی هر دم که روزی از تو برگردم

دل است این و نه از سنگ است، میدانم که میدانی

نه روز آرام و آسایش، نه شب خواب است و آرامش

دلم شام شب آهنگ است، میدانم که میدانی

 

گذشته از مراتب تحصیلی مرسوم عصر «۸» در علوم غریبه و نجوم نیز مسلط بوده و در اشعار خویش به این نکته اشاره دارد  :

  «در علم هیأت و نجوم دارای ارشاد و در حد استادی هستم و زایچه من بر طالع مرادم است » «۹».

 «از طبایع عناصر و احوال موالید ثلاثه مطلع هستم و صاحب تصرفات و مبطل سحر ساحرانم و نفسم همچون طلسمی بر ساخته از اسمإ الحسنی است. » «۱۰»

 

با وجود این که میرزا نادر می سراید   :

چهل سال عمرم به خط شد تلف       سر رشته خطم نیامد به کف «۱۱»

اما به گواهی دست خط های باقی مانده از وی، از خط خوش بی بهره نبوده است    .

 

* * *

 

میرزا نادر هرسینی ، به طهماسب قلی خان وحدت کرماشانی  دست ارادت داد «۱۲» و به همراه همقدمش ملا قلی متخلص به شارق بر مشرب وحدت به طی طریق پرداخت.«۱۳»

شیوۀ سلوک میرزا نادر هرسینی همچون وحدت کرماشانی بر عزلت و عبادت و ریاضت بود، از همین روی جناب میرزا نادر از همنشینی با عوام پرهیز داشت و در گوشه عزلت روزگار به ذکر و فکر میگذراند. «۱۴»   

از دیگر شاخصه های شیوه سلوک میرزا نادر هرسینی، توجه به علم و معرفت و تأکید بر جمع شریعت و طریقت است، چنانکه می سراید   :

 

چنین فرمود شیخ با کرامت          که روحش شاد بادا در قیامت

تورا سه چیز لازم شد به کونین      به دانستن عمل کردن شدن عین

چو علمت با عبادت عین گردد            دلت آئینه کونین گردد

زروی معرفت در فکر باشی               سراسر حمد گو در  در ذکر باشی

هر آن مویی ز اعضایت زند              هزاران شکر گوید بهر داور

چراغ از شمع وحدت بر فروزی          بسی پروانه جان ها بسوزی

شریعت چیست؟ خاک راه گشتن          زخویش و خلق دنیا  یی گذشتن

طریقت چیست؟  ترک از قید مطلق      نباشد هیچ مقصودت  به جز حق

چو با شرعت طریقت داد دستی          یقین اندر در حقیقت  حق پرستی

 

از دیگر شاخصه های شیوه سلوکی و طریق شیعی میرزا نادر هرسینی ارادت بسیار به خاندان عصمت و ائمه اطهار خاصه امیر مومنان حیدر کرار است. که این ارادت در ابیات گوناگون خود را نشان می­دهد   :

 

فروغ چهره آدم، به هر پیغمبری همدم

وصی سید عالم، ولی والی والا

*

علی آن اول و آخر، علی آن باطن و ظاهر

علی آن طیب و طاهر، علی آن مظهر اسماء

*

علی آن شاه اژدردر، شهنشاه غضنفر فر

سپه سالار پیغمبر به امر خالق یکتا

 

  * * *

 

میرزا نادر با تکیه بر احادیث و گنجینه معنوی شیعی در بیان مهین نام خدای (اسم اعظم) چنین میگوید   :

  «الله ستوده و رحمان و رحیم، نام های شریفش ع و جیم {۷۳=(۳)ج +(۷۰) ع } آمده اند.»

یک اسم اعظم مختص به ذات خداست و سر آن را خدای، به مخلوقات بیان نفرموده است. اما انبیاء خاصه انبیاء مرسل، هر کدام چند اسم (از آن هفتادو دو نام) کامروا و برخوردار گشته اند   .

اول آدم ابوالبشر که نامی از نام ها را به یاد داشت و به آن واسطه لوای کرّمنا را در عالم برافراشت   .

نوح نیز از اسم برخوردار بود و غرق معاندان و نجات مومنان هردو به واسطه آن اسم بود   .

ابراهیم خلیل از هشت نام مطلع بود و نار نمرود برای او چون بهشت گشت     .

موسی لقب کلیم ا… چهار اسم میدانست و عیسی “ع” که دارای آداب بود از دو اسم بهره مند بود    .

مردۀ پوسیدۀ مدفون در خاک را حضرت عیسی”ع” از حکم دو اسم  احیا میکرد   .

آصف که گرامی داشته شد و تخت بیلقیس را به لحظه ای آورد یک اسم میدانست. و (وبا آن یک اسم) تخت بیلقیس را در چشم بر هم زدنی به عینه به حضور سلیمان آورد   .

اکنون شیعیان شاه مردان باید مرتبۀ خاندان را بدانند. هفتادو دو اسم اعظم در نزد حضرت احمد “ص” و حضرت علی “ع” و حضرت فاطمه “س” است   .

هچنین در نزد امام حسن “ع” و اما حسین “ع” تا امام عصر “صاحب کار ” (عج) یعنی در نزد دوازده امام و ائمۀ اطهار است   .

این مطالب را نادر متخلص به فقیر سروده است  «ای حی قدیر از گناهانم بگذر » (۱۵)

 

***

 

پس از تعطیلی مکتب خانه، میرزا نادر اکثر اوقات را خارج از شهر، کنار آسیاب شاه محمد، در محله توته بسي به سیر آفاق و تماشای گلزار و کوه سار و اشجار و در واقع سیر دیدار دلدار در مظاهر میگذراند «۱۶»:

 

حباب وار برای نظارۀ رخ دوست

سری کشیم و نگاهی کنیم و آب شویم «۱۷»

 

سرانجام میرزا نادر به سال ۸۵-۱۲۸۰ ه. ش برابر با ۲۶-۱۳۲۱ ه. ق  به وصال محبوب نائل شد «۱۸» و هنوز هم در آن منطقه کرامات بسیاری از او نقل می­شود و زاویۀ اربعینش در هرسین موجود است «۱۹»   .

در بارۀ مدفن میرزا نادر هرسینی منابع مختلف ،اختلاف دارند، آقای محمد علی سلطانی، مدفن او را در هرسین ثبت کرده ، اما آقای همزه کرمپور در مقدمه ای که بر دیوان اشعار میرزا نادر هرسینی نوشته اند، مزار میرزا را در کربلای معلا ذکر کرده اند   .

 

پی­نوشتها:

*. دانشجوی دکترای عرفان اسلامی

۱  .   سلطانی، محمد علی؛ حدیقه سلطانی؛ جلد سوم؛ تهران ۱۳۸۴؛ ص ۱۳۴   

۲  .   میرزا نادر هرسینی، دیوان اشعار؛ تصحیح حمزه کرمپور، حبیب ا.. کیهانی؛ کرمانشاه؛ ۱۳۷۹؛ ص ۱   

 ۳  .   همو ص ۳  

۴  .همو ص ۴۲  

۵  .بنگرید به ,سلطانی ،محمد علی, ص ۱۳۴ و کرم پور، حمزه؛ مقدمه دیوان میرزا نادر هرسینی؛ ص۳  .

۶  .کرم پور ،حمزه؛ مقدمه دیوان میرزا نادر هرسینی؛ ص۲  .

۷  .   سلطانی، محمد علی؛ ص ۱۳۴   .

۸  .   همان  

۹  .   ژ علم نجوم هیأت ارشادم       زایچه نشین طالع مرادم     

۱۰  .   با خور و طبع عناصراتم      حال زان حالات موالیداتم 

دعای طلسمات، افسون پرستم      باطل کنندۀ شعبدۀ شستم .

۱۱.  دیوان اشعار، ص ۶۷ 

۱۲. سلطانی، محمد علی؛ ص۱۳۴

۱۳. بنگرید به: کرم پور، حمزه؛ مقدمه دیوان میرزا نادر هرسینی؛ ص۳. و سلطانی، محمد علی؛ ص ۱۳۴

۱۴.  کرم پور، حمزه؛  مقدمه دیوان میرزا نادر هرسینی؛ ص ۲و ۳ 

۱۵. شعر اسم اعظم

مطالب پیشنهادی

پاسخ دهید

بیشتر

گزیده اخبار